در چنین روزی در سال 114 ه ق حضرت امام باقر (ع ) به شهادت نایل آمدند . نام مبارک آن حضرت ، محمد است . کنیه آن امام همام «ابوجعفر» و القاب ایشان باقرالعلوم ( شکافنده علوم ) ، شاکر و هادى است. مادرآن حضرت فاطمه دختر امام حسن مجتبى (ع) است و پدرش حضرت سیدالساجد ین، امام زین العابدین على بن الحسین (ع) . ولادت حضرت باقر (ع) را در روز جمعه سوم ماه صفر سال 57 هجرى در مدینه نوشته اند و بنابه قولى نیز ایشان اول رجب سال 57هجرى در مدینه متولد شدند.
حیات آن حضرت مقارن با حکومت امویان بود. هشام بن عبدالملک، ایشان و فرزندشان امام جعفر صادق (علیه السلام) را از مدینه به دمشق احضار کرد . دوران امامت امام محمد باقر (ع) از سال 95 هجرى آغاز شد و تا سال 114 هجرى یعنى مدت 19 سال ادامه داشت . در دوره امامت امام محمد باقر (ع) ، ترجمه کتب فلسفى و مجادلات کلامى شیوع و گسترش فراوان یافت و شماری از مشایخ و علما به دربار خلافت وابسته شدند و درمیان قدرتمندان حضور یافتند . از این زمان است که در برخی از موارد
برخی از دانشمندان ، روایات حضرت رسول( ص ) و ائمه( ع ) را برطبق مصالح مراکز قدرت خلافت شرح و تفسیر مى کنند. در این دوران بازار جعل حدیث گسترش فراوانی یافت و علمای وابسته به جعل انواع و اقسام احاد یث مشغول بودند . به همین دلیل چنین دوره ای به یک انقلاب ود گرگونی فرهنگی نیاز داشت و امام (ع) نیز با در ک موقعیت خاص زمان خود تلاش وافری را در جهت نشر تعلیمات اصیل اسلامى و معارف حقه اسلام انجام دادند . آن امام همام در این مسیر با تربیت شاگردان بسیار زمینه را برای حضور مشعشع امام صادق(ع) آماده کردند تا ایشان در دانشگاه عظیم خود در باروری فقه پربار شیعه تلاش فراوانی مبذول دارند . محضر امام باقر (ع) مرکز علماء و دانشمندان و راویان حدیث و خطیبان و شاعران بنام بود. آن امام همام گرچه از جهات عدیده در محاصره خلفا بودند و در حال تقیه بسر می بردند از هر فرصتى استفاده می کردند تا حقانیت خود و مقامات الهى و معنوى خود را به مردم بفهمانند و آنان را از جهل ساخته و پرداخته زمامداران خودسر برهانند.
تمامی زندگانی امام به عنوان الگوی انسانیت مطرح است . آن حضرت در حوزه های مختلف زندگی خود کمال انسانیت را به منصه ظهور رساندند . امام محمد باقر (ع) مساکین و نیازمندان را اطعام می کرد و اداره مالى آنها را بعهده داشت. سیرت و صورت ایشان نیکو بود. آن حضرت پیوسته لباس تمیز و نو مى پوشیدند و در کمال وقار و شکوه حرکت مى کردند. امام پنجم (ع) بسیار خوش روبودند و با مؤمنان و دوستان با روی گشاده برخورد می کردند. آن حضرت همگان را به عیادت از بیماران و رعایت ادب و آداب و سنن دینى، فرا می خواند . ایشان خود براى رسیدگى به مزارع و نخلستانها بیرون مى رفت، و با کارگران و کشاورزان بیل مى زد و زمین را براى کشت آماده مى ساخت و بیشتر آنچه را که از این راه به دست مى آورد در راه خدا انفاق مى فرمود. آن حضرت سرانجام در هفتم ذیحجه سال 114 هجرى در سن 57 سالگى در مدینه به وسیله هشام مسموم شد و چشم از جهان فرو بست. پیکرپاکش را در قبرستان بقیع ـ کنار پدر بزرگوارش ـ به خاک سپردند. آن حضرت در ضمن سفارش سودمندى به (جابر بن یزید جعفى)، از یاران خود، چنین فرمود: "به خدا قسم کسى شیعه ما نیست مگر آن که خدا را اطاعت کند و تقوا داشته باشد. قبل از این، شیعه را نمی شناختند مگر به تواضع و فروتنى و کثرت یاد خدا و فراوانى نماز و روزه و تعهد نسبت به همسایگان فقیر و مسکین و مقروضین و به صداقت در گفتار و تلاوت قرآن و خوددارى از سخن گفتن درباره مردم مگر نسبت به خوبیهاى آنان. جابر عرض کرد: یابن رسول الله! ما در این زمان کسى را با این اوصاف نمی شناسیم! حضرت فرمودند: اى جابر! با این خیالات و اوهام از راه بیرون مرو! مگر آدمى را همین مقدار کفایت می کند که ادعاى محبت على (علیه السلام) را بکند اگر بگوید رسول خدا را دوست دارم ـ حال آنکه ایشان از امیرالمؤمنین بهتراست ـ و به اعمال آن حضرت عمل نکند، محبت او هیچ سودى براى او ندارد. ما براى شما امان نامه از آتش جهنم نداریم و هیچ کسى را بر خدا حجتى نیست. هر که مطیع خداوند است، ولى ما و دوست ماست و هر که او را معصیت کند، دشمن ماست و به ولایت ما نمىتوان رسید، مگر با پرهیزکارى و عمل شایسته.