برخي از عزيزاني كه به اين وبلاگ مراجعه كرده و ما را مورد لطف خود قرار داده سئوالاتي در خصوص مديريت سبز ودولت سبز داشته اند .كه اين حقير جهت اطلاع رساني موضوع دولت سبز كه بر اساس اصل پنجاهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران پيش بيني شده است در زير به نظر اين عزيزان آورده ميشود .جهت آشنايي بيشتر موضوع دولت سبز و مديريت سبز به دستورالعمل ها وراهنماي اجراي نظام محيط زيست و مديريت سبز از انتشارات سازمان محيط زيست ايران مراجعه شود.
دولت سبز
اصل پنجاهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران :
درجمهوري اسلامي حفاظت محيط زيست كه نسل امروز و نسلهاي بعد بايد در آن حيات اجتماعي رو به رشدي داشته باشند وظيفه عمومي تلقي مي گردد از اين رو فعاليتهاي اقتصادي و غير آن كه با آلودگي محيط زيست يا تخريب غير قابل جبران آن ملازمه پيدا كند ممنوع است .
متن بند پ تبصره قانون بودجه سال 1382 :
جهت كاهش هزينه هاي جاري دولت . اعمال سياست هاي مصرف بهينه منابع . حفاظت از منابع پايه و محيط زيست كليه دستگاه هاي اجرايي و شركتهاي دولتي براي اجراي برنامه مديريت سبز شامل مديريت مصرف انرژي .آب . مواد اوليه و تجهيزات (شامل كاغذ) كاهش مواد زائد جامد و بازيافت آن (در ساختمانها و وسائط نقليه) طبق آئين نامه اي كه توسط سازمان حفاظت محيط زيست و سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور تهيه و به تصويب هيات وزيران خواهد رسيد اقدام خواهند نمود . سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور اعتبارات لازم براي استقرار نظام مديريت سبز را در رديف بودجه دستگاه ها پيش بيني خواهد نمود .
واژگان كليدي دولت سبز :
1- دولت سبز: دولتي است كه در اركان و عناصر آن نگاه هوشمندانه به كار و فعاليت نهدينه شده و در پرتو آن مصارف انرژي . آب . كاغذ . مواد مصرفي و ... براي توليد كالاها و خدمات مورد نياز جامعه بهينه شده و حفاظت از محيط زيست در جهت تحقق اهداف توسعه پايدار جامعه مورد تاكيد و عمل قرار گيرد .
2- مديريت سبز : مجموعه اي از مطالعات و اقدامات جامع . هدفمند و مستمري است كه در سطوح مختلف دستگاه هاي دولتي صورت مي گيرد تا وضعيت موجود سازمان را در جهت نيل به وضعيت دولت سبز ارتقاء و تداوم بخشد .
3- گروه سبز : تشكلي است از مسئول و اعضاء كار گروه تخصصي مديريت سبز در دستگاههاي اجرائي . ادارات . شركتهاي دولتي . سازمانهاي دولتي و ... از افراد آگاه به اصول پايه زيست محيطي و با هدف نظارت بر صرفه جوئي و كاهش مصارف روزمره زير نظر بالاترين مقام اجرائي سازمان تعيين مي شوند .
4- ايستگاه سبز : قفسه اي است با فضاهاي بسته و مشخص جهت نگهداري مواد تفكيك شده توسط كاركنان كه در مسيرهاي پرتردد ساختمانهاي اداري و مطابق دستورالعملهاي ارائه شده تحت نظارت " گروه سبز" ايجاد مي گردد . مواد و كالاهاي تفكيك شده از اين ايستگاهها توسط نظافتچي يا مسئول آبدارخانه سازمانها و مراكز مورد نظر به اتاق سبز منتقل خواهد شد .
5- اطاق سبز : يك فضاي بسته در داخل محوطه وزارتخانه ها يا سازمانها و مراكز مورد نظر ايجاد مي گردد درون اين اطاقها كانتيزهاي مشخص وجود دارد كه كليه مواد كالاهاي تفكيك شده از ايستگاههاي سبز به اين كانتيزها منتقل شده و سپس از اين اطاقها به مراكز سبز در هر شهر او يا مسئولين ذيربط شهرداري تحويل مي گردد .
6- مركز سبز: مركز سبز در هر شهر يا استان توسط مسئولين ذيربط شهرداري ايجاد مي گردد تا كليه كالاهاي تفكيك شده از مبداء از طريق اطاقهاي سبز به اين مراكز جهت بازيافت و استفاده مجدد منتقل گردد .
7- دستور كار 21: يكي از مهمترين مصوبات " اجلاس جهاني ريودوژانيرو" در سال 1992 دستور كار 21 مي باشد كه در 40 فصل تدوين گرديده است . اهداف اين دستور كار دستيابي به توسعه پايدار مي باشد .
8- اجلاس ريودوژانيرو: اين همايش جهاني كه اجلاس زمين نيز نام دارد در سال 1992 در كشور برزيل شهر ريودوژتانيرو با حضور 120 تن از سران دولتهاي جهان و تعداد كثيري از نمايندگان رسمي سازمانهاي جهاني تشكيل گرديد . يكي از نتايج مهم حاصل از اين اجلاس " دستور كار21" مي باشد .
9- اجلاس ژوهانسبورگ : ده سال پس از اجلاس زمين (در تابستان 2002) اجلاس "ريو + 10" در ژوهانسبورگ برگزار گرديد كه دستاوردهاي حاصل از اجلاس ريو را بررسي كند و در راستاي توسعه پايدار اقدامات وسيعي را پيگيري نمايد .
چرا دولت سبز؟
بند پ تبصره 20 قانون بودجه سال 1382 و نظام مديريت سبز در راستاي تحولات جهاني مربوط به مفاد Agenda 21 يا دستور كار 21 سازمان ملل متحد تهيه شده و علاوه بر پشتيباني مفاد دستور كار مزبور اهداف دولت جمهوري اسلامي ايران براي حفظ محيط زيست و كاهش هزينه ها و ارتقاء بهره وري و استفاده بهتر از امكانات موجود تعقيب مي كند .
قبل از هر چيز لازم است به چگونگي روند دستور كار 21 بطور كامل پرداخته شود .
توسعه پايدار و اجلاس ريودوژانيرو:
agenda به معني دستور كار و 21 به منزله ورود به قرن 21 يا سال 2000 ميلادي مي باشد . اجلاس زمين در تابستان 1992 (1371خورشيدي) در شهر ريودوژانيرو برگزار شد شركت كنندگان در اجلاس ريودوژانيرو در مورد چندين موضوع كاملا به توافق رسيدن كه يكي از آنها Agenda 21 بود كه خود در چهل فصل تدوين گرديده است و هدف اصلي آن رسيدن به توسعه پايدار مي باشد . سرفصلهاي دستور كار 21 عبارتنداز : مقدمه . همكاريهاي بين المللي . مبارزه با فقر . تغيير الگوي مصرف . جمعيت و پايداري . حفظ و توسعه بهداشت انسان . اسكان پايدار بشر . تصميم گيري در زمينه توسعه پايدار . حفاظت از جو (اتمسفر) . مديريت پايدار منابع زميني . مبارزه با جنگل زدائي . مبارزه با بيابان زيستي . مديريت صحيح فن آوري زيستي . حفاظت و مديريت اقيانوس ها . حمايت و مديريت منابع آب فاضلابها . مديريت پسماندهاي راديواكتيو . تقويت نقش گروههاي عمده . زنان و توسعه پايدار . كودكان و نوجوانان در توسعه پايدار . تقويت نقش مردم بومي . تقويت نقش سازمانهاي غير دولتي . مقامهاي محلي (شهرداريها) . تقويت نقش كارگران و اتحاديه هاي كارگري . تقويت نقش تجارت و صنعت . جامعه علمي علم در خدمت توسعه پايدار . آگاهي عمومي و آموزشهاي حرفه اي . توانمند سازي براي توسعه پايدار . سازماندهي براي توسعه پايدار . اسناد حقوقي بين المللي . اطلاعات براي تصميم گيري . عناوين فوق الذكر از كتابچه " دستور كار 21 به زبان ساده" كه توسط برنامه عمران سازمان ملل متحد UNDP در بهار 1381 انتشار يافته و به فارسي نيز ترجمه گرديده ارائه شده است .
اصول كلي دستور 21 :
اصول كلي دستور كار 21 جهت دستيابي به توسعه پايدار در تمامي ابعاد مي باشد و راه حل ها و طرز تفكرهاي پايدار كه دردراز مدت قابل اجرا هستند را توصيه مي نمايد .
همچنين بر اين موضوع تكيه دارد كه كليه آحاد مردم در تمامي جوامع و كشورهاي سراسر كره خاكي بايستي تغييرات لازم را همزمان انجام دهند تمام كارهايي كه بايد صورت پذيرد احتياج به زمان دارد و همه بايد در جهت سازماندهي به اين مسئله جهاني اقدام لازم را به عمل آورند و از همين امروز آغاز كنند . در اجراي دستور كار 21 با توجه به تاكيد بر نيروهاي مردمي تحت پوشش تشكلهاي غير دولتي NGOs نقش ويژه اي به شهرداريها به عنوان مقامات محلي تفويض شده است كه در راستاي اهداف توسعه پايدار حمايتهاي لازم را انجام دهند . جهت اطلاع بيشتر به آدرس سامانه مربوطه مراجعه شود :
www.agenda21forum.org
نمونه اجرا شده دستور كار 21 :
همزمان با اجلاس جهاني ريودوژانيرو گروهي از كشورها اقدام به اجرائي نمودن دستور فوق نمودن و در عمل دولتها با همكاري NGO ها نسبت به رفع معضلات محلي در محورهاي دستور كار 21 اقدامات مختلفي به عمل آوردند كه از جمله آنها مي توان به تجربه كشور سوئد اشاره نمود . كه با برپائي يك نمايشگاه ساده از كالاها توليدات . خدمات و كليه جزئياتي كه گوياي همه جانبه agenda21 باشد اقدام به ايجاد ويترين زيست محيطي سوئد تحت عنوان EKocentrum نموده اند با توجه به قرار گرفتن اين اقدام اجرائي در چهارچوب كامل دستور كار 21 مقامات سوئد اين مركز اكولوژيكي را دائمي اعلام نمودن و در كليه جهات مصوب اجلاس ريو آن را گسترش داده اند . امروزه مركز اكولوژيكي سوئد آئينه شفاف از توصيه هاي آن اجلاس هست كه مي تواند الگوي براي كليه كشورهاي علاقمند باشد .
اجلاس ژوهانسبورگ:
ده سال پس ازكنفرانس جهاني ريودوژانيرو با توجه به ورود به هزاره سوم ميلادي در شهريورماه 1381 (سپتامبر2002ميلادي) همايش "Rio+10" با حضور بيش از يكصد هزار نفر از سراسر جهان و به عنوان عظيم ترين الاس بشر در ژوهانسبورگ برگزار گرديد . در اجلاس سران در ژوهانسبورگ علاوه بر تاكيد بر مصوبات اجلاس "ريو" بار ديگر با حضور سران كشورهاي جهان مهمترين نتايج حاصل كه در راستاي بهبود زندگي مردم فقير رفع معضلات مختلف و جلوگيري از تخريب محيط زيست جهان اتخاذ شد به شرح ذيل خلاصه مي گردد :
تعهدات جهانيان
آب و ترويج اصول بهداشتي
- تعه نسبت به اينكه تا سال 2015 تعداد افرادي كه دسترسي به خدمات بهداشتي و آب آشاميدني ندارند به نصف تقليل يابد .
بهداشت و محيط زيست انساني
كشورهاي متعهد شده اند كه تاسال 2020 تركيباتي از مواد شيميائي را توليد كنند كه به بهداشت و محيط زيست انساني لطمه نزند .
- تعهد كشورها بر كسترش همكاري در جهت كاهش آلودگي هوا .
- تعهد كشورها تا سال 2010 براي بهبود وضعيت دسترسي كشورهاي در حال توسعه به موادي كه قابليت جايگزيني مواد شيميائي مخرب لايه اوزن را داشته باشند .
««دولت سبز»»
· صرفه جوئي انرژي
· صرفه جوئي آب
· صرفه جوئي كاغذ
· حمل و نقل بهينه
· كاهش و بازيافت پسماندها
عنوان دولت سبز كه با نام عام تر در حكومت سبز كمتر از يك دهه توسط كشورهايي كه هده توسعه پايدار و راهبرد پيشگيري بجاي مداوا را در برابر مسائل زيست محيطي انتخاب نموده اند برگزيده شده است . با توجه به اهميت مسائل زيست محيطي و لزوم همكاري تمام ارگانهاي جهت دستيابي به محيطي سالم سازمان مديريت و برنامه ريزي تبصره 20 قانون بودجه سال 82 كل كشور را به محيط زيست و منابع طبيعي و بند پ اين تبصره را به مديريت سبز در بخش دولتي(دولت سبز) به عنوان سر مشقي براي ديگر بخشهاي كشور اختصاص داد بر اساس بند پ تبصره 20 قانون بودجه سال 82 كل كشور جهت كاهش هزينه هاي جاري دولت ، اعمال سياستهاي مصرف بهينه منابع حفاظت از منابع پايه و محيط زيست ، كليه دستگاههاي اجرائي و شركتهاي دولتي براي اجراي برنامه مديريت سبز شامل مديريت مصرف ، انرژي ، آب ، مواد اوليه و تجهيزات ( شامل كاغذ) ، كاهش مواد زائد جامد و بازيافت آن( در ساختمانها وسايل نقليه) طبق آيين نامه اي توسط سازمان حفاظت محيط زيست و سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور تهيه و به تصويب هيات وزيران خواهد رسيد . سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور اعتبارات لازم براي بودجه دستگاه پيش بيني خواهد نمود .
آئين نامه اجرائي بند پ تبصره(20) قانون بودجه سال 1382 كل كشور :
ماده 1 :
دستگاههاي ملي و استاني موظفند اعبارات برنامه نظام محيط زيست و مديريت سبز را صرف اجراي فعاليتهاي زير نمايند :
الف) استقرار نظام مديريت محيط زيستي شامل آموزش ، جلب مشاركت كاركنان ، شناسائي مواردي كه نياز به اصلاح دارند ، برنامه اجرايي رفع آنها ، مميزي و گزارشدهي .
ب) صرف حداكثر(15 درصد) از اعتبارات برنامه مزبور براي اطلاع رساني و توير افكار كاركنان دستگاههاي اجرايي :
پ) كاهش مصرف حامل هاي انرژي از طريق ترميم ساختمانها و استفاده از وسايل و تجهيزات كم مصرف ، انرژي هاي نو ، اصلاح روشهاي حمل و نقل با هدف كاهش مصرف سوخت و استفاده از گاز طبيعي .
ت) كاهش مصرف آب با استفاده از فناوريهاي مناسب و اصلاحات لازم .
ث) كاهش مصرف كاغذ و ساير مواد مصرفي با توجه به نوع فعاليت دستگاه ها( استقرار نظام مكاتبات رايانه اي) .
ج) بهبود نظام تعمير و نگهداري وسايل تجهيزات .
چ) خريد كالاهاي غير مصرفي بادوام .
ح) بازيافت ضايعات تص
مقدمه :
حدود چهار دهه است كه موضوع حفاظت و صيانت از محيط زيست و استفاده بهينه از منابع خدادادي در كانون توجهات دولتمردان و سياستگذاران سراسر جهان قرار گرفته است. رشد روز افزون جمعيت و افزايش تقاضا و مصرف مواد اوليه، انرژي ، سوخت و ... باعث خسارتها و صدمات جبران ناپذيري به محيط زيست شده است. بهمين دليل نظام مديريت سبز و محيط زيست (دولت سبز) در راستاي صرفه جويي بهينه در منابع دستگاه هاي دولتي ، حفظ محيط زيست و كمك به تحقق توسعه پايدار از اوايل سال 1382 توسط هيات محترم وزيران در قالب بند "پ" تبصره 20 قانون بودجه كشور مورد تصويب قرار گرفت و سازمان حفاظت محيط زيست بعنوان دبيرخانه دولت سبز انتخاب گرديد.
ماده 66 قانون برنامه چهارم خود سند ديگري بر عزم دولت محترم در بهينه سازي مصرف مواد اوليه و انرژي مي باشد. از اين رو دبيرخانه كميته دولت سبز مستقر در دفتر ارزيابي زيست محيطي معاونت محيط زيست انساني سازمان از سال 1382 تاكنون فعاليت هاي بسياري را در جهت نيل به اهداف دولت سبز انجام داده كه در شماره هاي بعدي خبرنامه به آگاهي همكاران عزيز و محترم خواهد رسيد. از نظرها ، انتقادها و پيشنهادهاي شما عزيزان در اين خصوص استقبال كرده و اميد است در سال اتحاد اسلامي ، انسجام ملي نگرش گسترده اي را در جهت حفظ و صيانت از منابع پايه و مواد اوليه داشته باشيم.
دولت سبز :
دولتي است كه در اركان و عناصر آن نگاه هوشمندانه به كار و فعاليت نهادينه شده و در پرتو آن مصارف انرژي آب، كاغذ ، مواد مصرفي و ... براي توليد كالاها و خدمات مورد نياز جامعه بهينه شده و حفاظت از محيط زيست در جهت تحقق اهداف توسعه پايدار جامعه مورد تاكيد و عمل قرار گيرد.
مديريت سبز :
مجموعه اي از مطالعات و اقدامات جامع ، هدفمند و مستمري است كه در سطوح مختلف دستگاه هاي دولتي صورت مي گيرد تا وضعيت موجود سازمان را در جهت نيل به وضعيت دولت سبز ارتقاء و تداوم بخشد.
چرا دولت سبز :
آيين نامه اجرايي ماده (66) قانون برنامه چهارم توسعه و نظام مديريت سبز در راستاي تحولات جهاني مربوط به مفاد دستور كار 21 سازمان ملل متحد تهيه شده و علاوه بر پشتيباني مفاد دستور كار مزبور اهداف دولت جمهوري اسلامي ايران را براي حفظ محيط زيست، كاهش هزينه ها و ارتقاء بهره وري و استفاده بهتر از امكانات موجود تعقيب
مي كند.
گروه سبز :
تشكلي است از مسئول و اعضاء كارگروه تخصصي مديريت سبز كه در دستگاه هاي اجرايي، ادارات، شركت هاي دولتي و ... از افراد آگاه به اصول پايه زيست محيطي و با هدف نظارت بر صرفه جويي و كاهش مصارف روزمره زير نظر بالاترين مقام اجرائي سازمان تعيين مي شود.
ايستگاه سبز :
قفسه اي است با فضاهاي بسته و مشخص جهت نگهداري مواد تفكيك شده توسط كاركنان، كه در مسيرهاي پرتردد ساختمان هاي اداري و مطابق دستورالعمل هاي ارائه شده تحت نظارت "گروه سبز" ايجاد مي گردد. مواد و كاغذهاي تفكيك شده از اين ايستگاه ها توسط نظافتچي يا مسئول آبدارخانه سازمان ها و مراكز مورد نظر به " اطاق سبز" منتقل خواهد شد.
ماده 66- دولت سبز در برنامه چهارم توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي :
هيات وزيران در جلسه مورخ 3/4/1386 ، بنا به پيشنهاد شماره 99743/100 مورخ 15/6/1385 سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور و به استناد ماده (66) قانون برنامه چهارم توسعه كشور، آيين نامه اجرايي ماده يادشده را به شرح زير تصويب نمود.
× آيين نامه اجرايي ماده 66 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران
ماده 1- دستگاه هاي ملي و استاني موظفند اعتبارات برنامه محيط زيست و مديريت سبز را صرف اجراي فعاليت هاي زيست محيطي در جهت كاهش مصرف منابع نمايند.
ماده 2- دستگاه ها و شركت هاي دولتي بر اساس امكانات و اهميت فعاليت هاي مرتبط ، اولويت هاي سالانه خود را تعيين و در ابتداي سال به سازمان حفاظت محيط زيست اعلام نمايند.
ماده 3- به منظور انتقال سريع تجربه هاي موفق داخلي و خارجي ، در اختيار گذاردن فناوري هاي مناسب ، برنامه هاي اجرايي موارد مختلف و ديگر موارد، سامانه دولت سبز توسط سازمان حفاظت محيط زيست طراحي و اجرا مي شود.
ماده 4- رؤساي دستگاه هاي اجرايي موظفند هرشش ماه گزارش پيشرفت كار را به سازمان حفاظت محيط زيست ارسال نمايند تا پس از ارزشيابي بر اساس شاخص ها و جمع بندي به هيأت دولت ارائه شود.